STRONA DOMOWA                               O BIBLIOTECE/HISTORIA BIBLIOTEKI/HISTORIA BUDYNKU HOTEL POLSKI

HISTORIA BUDYNKU
HOTEL POLSKI

Miejska Biblioteka Publiczna im. Stanisława Grochowiaka zajmuje zabytkowy budynek zwany Hotelem Polskim, znajdujący się przy ul. Bolesława Chrobrego 3 w Lesznie. Jest to obiekt podpiwniczony, piętrowy, murowany i tynkowany, na rzucie prostokąta z ośmioosiową fasadą z pozornym, trzyosiowym klasycyzującym ryzolitem pośrodku, zwieńczonym trójkątnym tympanonem z ząbkowaniem. Dach jest dwuspadowy, z naczółkami i oczkami, kryty dachówką. Między kondygnacjami przęseł skrajnych występują po obu stronach ozdobne fryzy płycinowe z motywami wici roślinnej (akantu) i groteski. 

Kubatura – ok. 2.800 m3. Budynek na wysokiej podmurówce stoi frontem do wschodu.

FOT. ARCHIWUM BIBLIOTEKI

 Do głównego wejścia prowadzą dwubiegowe schody z żelazną balustradą. Jest także wejście od płn., od bramy przejazdowej, oraz od podwórza. 
Na pierwszej kondygnacji, na osi płn. – płd., biegnie korytarz, drugi trakt prowadzi od wschodu, od dawnej sieni, do wyjścia zachodniego na podwórze. W dawnej sieni wnęka, w której niegdyś stała figurka św. Barbary. W korytarzu zachowane jest sklepienie łukowe, podobnie jak w piwnicy. Budynek Hotelu Polskiego powstał na miejscu katolickiego kościoła p.w.św. Ducha i św. Barbary fundowanego przez Zofię Leszczyńską (z Opalińskich) 

Na pierwszej kondygnacji, na osi płn. – płd., biegnie korytarz, drugi trakt prowadzi od wschodu, od dawnej sieni, do wyjścia zachodniego na podwórze. W dawnej sieni wnęka, w której niegdyś stała figurka św. Barbary. W korytarzu zachowane jest sklepienie łukowe, podobnie jak w piwnicy. Budynek Hotelu Polskiego powstał na miejscu katolickiego kościoła p.w.św. Ducha i św. Barbary fundowanego przez Zofię Leszczyńską (z Opalińskich) i zbudowanego w XVII w. Kościół - otoczony cmentarzem, tzw. mniejszym, został spalony podczas pożaru miasta w r.1707. Hotel Polski (zapis w księdze wieczystej z r. 1924 – „Hotel de Pologne”) stanął w trzecim dziesięcioleciu XIX w. Kolejni właściciele: Heinrich Christian Rieffenstahl, Otto Kunze, Albert Garfey, Nitschowie: Roman, Kurt, Olga; Emil Kielich, Teodor Harms, Stanisław Zajcher, Wanda Nowak. Biblioteka zajmuje cały XIX-wieczny budynek, północną XX-wieczną dobudówkę oraz budynek gospodarczy w podwórzu. 

FOT. ARCHIWUM BIBLIOTEKI

W części południowej, dobudowanej na pocz. XX w., mieści się Miejski Ośrodek Kultury (od r. 1981, przedtem - od r. 1950 domy kultury
o różnej nazwie).

Wielka sala widowiskowa z zapleczem (scena, rekwizytornia, garderoba, salka spotkań) została zaprojektowana w r. 1905 na zlecenie ówczesnej właścicielki, Olgi Nitsche, przez Franciszka Feuera. Początkowo projektant przewidywał od strony ulicy taras i ogródek oraz połączenie wewnętrznym korytarzem z dużą restauracją znajdującą się na parterze hotelu. Potem Fr. Feuer zmienił zamysł: od ulicy zaplanował zamknięty przedsionek. Ten projekt został zrealizowany. Z tego czasu do dziś zachowały się wewnętrzne schody ze starą metalową balustradą
i płaskorzeźba na klatce schodowej przedstawiająca kobietę w anty- cznym stroju z rogiem obfitości, z którego wysypują się kwiaty. W sali widowiskowej balkony podpierają metalowe kolumny. 
W roku 1928 sala została przystosowana do wyświetlania filmów, dobudowano też kabinę projekcyjną. Zmieniono także zaprojektowaną przez Feuera fasadę na mniej atrakcyjną architektonicznie. „Hotel Polski” należał wtedy do Stanisława Zajchera. Najstarsza zachowana informacja o wnętrzu hotelu pochodzi z 1912 r., kiedy to K. Wittig sporządził dla hotelarza Teodora Harmsa częściową inwentaryzację. Związana ona była z zamiarem zagospodarowania poddasza w północnej części budynku na cele mieszkalne. W tym prawdopodobnie okresie powstała od północy piętrowa przybudówka. 
W dwudziestoleciu międzywojennym wykonano inwentaryzację piwnic (autor nie jest znany) związaną zapewne z zamiarem urządzenia w nich kręgielni. Jej projekt w r. 1933 opracował technik budowlany Gwidon Tatara. Po tym więc roku urządzono dwutorową kręgielnię, z wejściem
w przybudówce od strony północnej. Wtedy właścicielem był St. Zajcher. 
Kręgielnia czynna była od września 1933 r., a użytkował ją m.in. skupiający kupców Klub „Merkur”. Warto w tym miejscu odnotować, że już w 1892 r. w Lesznie była kręgielnia prawdopodobnie przy dzisiejszej ul. Gabriela Narutowicza. W czasie II wojny światowej w kręgielni „Hotelu Polskiego” był schron dla okolicznych mieszkańców, okna zamurowano. 
W 1938 r. zmienione zostały (według projektu G. Tatary) zewnętrzne schody do hotelu (z ul. Bolesława Chrobrego). Dotychczasowe szerokie(270 cm), jednostronne, zastąpiono węższymi (ok. 180 cm), dwubiegowymi. Tym samym korzystnie poszerzony został chodnik. 
Na parterze hotelu, jak można to odczytać z rysunku G. Tatary, po prawej stronie holu znajdowała się restauracja, po lewej sala bankietowa. 
Na rysunku z r. 1905 widać, że restauracja zajmuje całą frontową część parteru; od podwórza – po lewej stronie dzisiejszych drzwi – znajdowała się kuchnia, po prawej - winiarnia. Od strony północnej, w parterowej wówczas części, było mieszkanie prywatne. Pokoje gościnne były na piętrze. 
„Hotel Polski” zapisał się w historii Leszna, i to bardziej jako ośrodek życia kulturalno-społecznego niż obiekt w dosłownym tego wyrazu znaczeniu. 
Dr Bronisław Świderski w wydanym w r. 1928 „Ilustrowanym opisie Leszna i ziemi leszczyńskiej” kilka razy wymienia nazwę „Hotelu Polskiego”, tak go oceniając: 
„Przy ul. Komeniusza już w pobliżu Osieckiej znajduje się „Hotel Polski”, jeden z największych na miejscu, z ładną salą koncertową, w której niedawno otworzono „Kino Imperial”. Hotel cieszy się jak najlepszą opinią. Właścicielem jest p. Zajcher”. W innym miejscu Br. Świderski z żalem stwierdza, że wszystkie przedstawienia teatralne odbywały się
i odbywają w sali „Hotelu Polskiego” nie tak dużej i dobrze wyposażonej w dekoracje i urządzenia sceniczne jak w „Hotelu Foesta”.
Informacje o wydarzeniach w salach hotelu są w prasie leszczyńskiej („Głos Leszczyński”) zdecydowanie częstsze niż reklamy np. kuchni,
z tych zaś zamieszczonych można wnioskować, że specjalnością jej były flaki i nogi wieprzowe. 
W „Hotelu Polskim” odbywały się występy chórów np. Koła Śpiewu „Dembiński” (np. w latach 1923,24), amatorskich zespołów teatralnych (np. w 1924 r. „Dwie ofiary”, „Spokojny lokator”) i trup zawodowych.
W latach 1923 i 1924 (do czerwca) mieścił się w „Hotelu Polskim” stały teatr pod dyr.Andrzejewskiego pod nazwą Teatr Miast Zjednoczonych. Niestety zainteresowanie nim było nikłe i tylko profesorowi gimnazjum, Bolesławowi Karpińskiemu, z którego inicjatywy powstało Towarzystwo Miłośników Sceny, zawdzięczać należy, że jeszcze w sezonie 1925/26 była w Lesznie stała scena, choć operetkowa, a nie dramatyczna (pod dyr. Otrębskiego). Później do miasta przybywały zespoły objazdowe. 
W salach „Hotelu Polskiego” odbywały się bale, wenty na biednych Towarzystwa Pań św. Wincentego a Paulo, wieczory humoru i śmiechu. Tu organizowano walne zebrania, np. Towarzystwa Pomocy Naukowej
im. Karola Marcinkowskiego, Towarzystwa Przyjaciół Związku Strzeleckiego, czy Stowarzyszenia Restauratorów i Właścicieli Hoteli
i Kawiarń. Tu także odbywały się przedstawienia baletowe i odczyty, np. we wrześniu 1924r. cieszący się dużym powodzeniem Wacława Sieroszewskiego wykład z przeźroczami o Japonii. 

Bywały imprezy bezpłatne, ale zazwyczaj wstęp trzeba było opłacić. Bilety sprzedawano w kasie, a przedsprzedaż odbywała się
w księgarniach Chmary lub Rzepki. Niekiedy – na cele społeczne – właściciel lub gospodarz udostępniał salę widowiskową czy mniejsze salki nieodpłatnie, np. na Tydzień Harcerzy w r. 1924, o czym świadczy podziękowanie zamieszczone w „Głosie Leszczyńskim”. 
Od r. 1928 stale odbywały się seanse filmowe: najpierw kino nosiło nazwę „Imperial”, a w latach trzydziestych – Kino – Teatr „Hotel Polski” (13.XII.1938 r. w „Głosie Leszczyńskim” znalazła się wiadomość o uroczystości „5-lecia Kino-Teatru Hotel Polski”). 
W odczuciu mieszkańców Leszna i właścicieli „Hotel Polski” był hotelem reprezentacyjnym, funkcjonalnie urządzonym i sprawnie działającym, choć nie przynosił nadzwyczajnych dochodów. 
W latach trzydziestych faktycznie prowadził hotel Władysław Nowak. Zaczął on pracować w hotelu Stanisława Zajchera na początku lat dwudziestych, odpowiadając na anons w prasie. Był do tej pracy przygotowany, ukończył bowiem szkołę hotelarską. W r. 1922 poślubił Wandę Zajcherównę. Kilka lat po ślubie mieszkali oni poza Lesznem
( w Rawiczu i później w Kościanie, gdzie dzierżawili hotel). Na początku lat trzydziestych powrócili do Leszna i Władysław Nowak zaczął unowocześniać hotel. Powstała wtedy kręgielnia, przebudowano schody, a tuż przed wojną zaplanowano remont na I piętrze w północnej części budynku, gdzie wedle tradycji ustnej, mieściła się loża masońska (nie udało się ustalić kiedy i przez kogo użytkowana). Miało tam być przeniesione mieszkanie Wandy i Władysława Nowaków, dotychczas zajmujące dużą część frontu na I piętrze. Na tym miejscu planował
W. Nowak pokoje gościnne. 
W „Hotelu Polskim” było w latach trzydziestych 14 pokoi na 18 miejsc.
4 najbardziej reprezentacyjne urządzone były na I piętrze od frontu.
W starym budynku z XIX w. było w sumie 8 pokoi dla gości, zaś pozostałe znajdowały się nad małą salą, leżącą po prawej stronie sali widowiskowej. Tu także była łazienka. 
Do hotelu wchodziło się paradnymi schodami w południowej części (obecnie MOK) na I piętro. Schody dziś prowadzące do wypożyczalni bibliotecznej pełniły funkcję kuchennych. Na parterze „Hotelu Polskiego” znajdowały się sale restauracyjne i kuchnia. Po lewej stronie hallu głównego była sala bankietowa, po prawej bufet z wysokimi stołkami urządzony przez Wł. Nowaka, dalej sala bilardowa z dwoma stołami i sala konsumpcyjna. 
Od podwórza leżały: kuchnia z okienkami do części restauracyjnej
i widowiskowej zejściem do lodowni, sala klubowa podzielona na boksy
( tu grano w karty) i pokoje. W końcu korytarza, w dobudówce po prawej stronie, znajdowało się zejście do kręgielni. Nie było dziś istniejącej północnej klatki schodowej. Ta powstała prawdopodobnie wówczas, gdy piętro dobudówki używano na hotel – internat dla pielęgniarek (w latach 50-tych). 
W podwórzu były: pralnia, magiel, garaże dla samochodów gości i chlew. Urządzano świniobicia, które były pewnego rodzaju wydarzeniem
w restauracji. Wł. Nowak zatrudniał około 14 osób obsługujących hotel, restaurację, kino i imprezy w sali widowiskowej. Pieczę nad częścią hotelową sprawowała Wanda Nowak, zaś nad kuchnią Helena Zajchert. 
W „Hotelu Polskim” mieszkało wielu znamienitych gości odwiedzających Leszno, np. Józef Węgrzyn, gen. Abraham. We wrześniu 1939 r. w hotelu mieszkała H.Zajchert z Marią Andrzejewską, księgową. Rodzina Nowaków zamieszkała w będącej własnością Zajcherów kamienicy u zbiegu ulic Poniatowskiego, Krasińskiego i Śniadeckich. Stąd 18 października 1939 r. Niemcy zabrali Władysława Nowaka. Po trzech dniach – 21 października 1939 r. – został rozstrzelany na Placu Kościuszki, wraz z 19 innymi ofiarami hitlerowców. Zginął kupiec, właściciel restauracji, hotelu i kina, powstaniec wielkopolski, podoficer rezerwy, starszy sierżant Wojska Polskiego. Był uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej, Kawalerem Krzyża Walecznych, działaczem wielu organizacji i prezesem Koła Miejskiego Powstanców Wielkopolskich. Osierocił czworo kilkunastoletnich dzieci. Zostały one wraz z matką w r. 1940 wywiezione do Niemiec, skąd powróciły w lipcu 1945 r. W czasie okupacji zmarł w Dalewie formalny właściciel „Hotelu Polskiego”, St. Zajcher. 
Restauracja i hotel w czasie okupacji były czynne. Prowadził je Niemiec Riebe, przedtem kelner w „Hotelu Foesta”. W sali widowiskowej Niemcy organizowali imprezy. Po zakończeniu wojny Riebe wyjechał, zaś majątek hotelowy – jeszcze Nowaków – został rozszabrowany. Kiedy więc Wanda Nowak wróciła do Leszna, nie mogła otworzyć hotelu, który nigdy już nie został zorganizowany. Budynki były zniszczone, północna dobudówka częściowo spalona. Przez pewien czas działała natomiast restauracja, rodzina organizowała zabawy, aby zdobyć środki do życia. W latach 1945 i 1946 występowała w Lesznie, m.in. w „Hotelu Polskim”, grupa zawodowych artystów z Warszawy i Łodzi. 

FOT. ARCHIWUM BIBLIOTEKI

W początkach lat 50-tych częścią, w której mieściła się sala widowiskowa, praktycznie dysponowała Miejska Rada Narodowa. Uchwałą jej z r. 1950 zdecydowano o objęciu amatorskiego ruchu artystycznego mecenatem państwa i skupieniu go w byłym „Hotelu Polskim”. Po półrocznej działalności nazwano placówkę Domem Żywego Słowa, który istniał do 1954 r., a jego kierownikiem był Stanisław Drygas. W r. 1954 Miejska Rada Narodowa podjęła uchwałę o utworzeniu Domu Kultury
w Strzelnicy Bractwa Kurkowego przy ul. Gabriela Narutowicza 69 i tam przeniesiono działalność z ul. Bolesława Chrobrego. 
W drugiej połowie lat 50-tych w „Hotelu Polskim” (część widowiskowa) mieścił się Zakładowy Klub „Stella”. Później na czas remontu obecnego kina „Panorama”, zorganizowano tu wyświetlanie filmów. Następnie była tu sala widowiskowa, miejsce imprez o różnym charakterze. Poddano ją remontowi zakończonemu w r. 1970. Od r. 1981 w tej części „Hotelu Polskiego” mieści się i działa Miejski Ośrodek Kultury. 
Właściwy „Hotel Polski” pozostawał własnością rodziny Nowaków do r. 1972, kiedy to cały budynek został wykupiony na potrzeby ówczesnej Miejskiej Biblioteki Publicznej. Mieszkało w nim wówczas, oprócz właściciela, wielu lokatorów. Przystąpiono do kapitalnego remontu
i przebudowy, którym poddano najstarszą część „Hotelu Polskiego”. Obiekt został oddany do użytku w maju 1977 r. W piętrowej przybudówce nadal mieszkało 5 lokatorów. Ostatni został wykwaterowany w r. 1986
i wtedy cały budynek, oprócz frontowej części piwnic, zajęła ówczesna Wojewódzka Biblioteka Publiczna. 
W piwnicy znajdowała się kręgielnia należąca od okresu powojennego do KKS „Polonia 1912” ( z wejściem z bramy). W roku 1992 znalazła ona nowe, nowoczesne pomieszczenia w obiekcie przy ul. Strzeleckiej. Jej urządzenia zdemontowano, a piwnice przeznaczono na magazyn książek
i salę oświatowo-wystawową biblioteki. Pomieszczenia piwniczne są osuszane, remont trwa. 
Tak więc cały już obiekt użytkowała Wojewódzka Biblioteka Publiczna do czasu, gdy przekształcona została w styczniu 1999 r. w Miejską Bibliotekę Publiczną. 
Obiekty składające się na dawny „Hotel Polski” mają – oprócz sali widowiskowej – inną funkcję niż te, dla których je stawiano – mieszczą instytucje kultury. Przy ulicy Bolesława Chrobrego od dawna nie ma żadnego hotelu. 

HOTEL POLSKI

Halec Małgorzata J., "Hotel Polski" w Lesznie,

"Przyjaciel Ludu" 1995 z. 1/2, s.2-7

© Miejska Biblioteka Publiczna w Lesznie, 2003 rok, sekretariat@mbpleszno.pl

SKŁAD OSOBOWY REDAKCJI: mgr J. Małgorzata Halec, mgr Aleksandra Stachowiak

WEBMASTER: mgr Krzysztof Adamczak, mgr Cyprian K. Kostrakiewicz

ostatnia aktualizacja13-06-2007